Айдемын праважым аралыше — Оон



Мутлан « айдемын праваж шотышто » шым гана уставын ту оон-ын основательница, кумылан да еҥын праважым аралыше организаций вуйлатыше да тӱҥ принципше мом ышташ шонеда. 1948 ийыште, ош тӱняште айдеме айдемын праваже права правам нерген декларацийым тӱнямбал иктешлымаш палемдыме. Тудо жапыште организаций правовой документ-влакым да активнын верыште айдемын праважым аралыме. Кӱшыл Комиссар шотышто управлений Правам наций-влак организаций дене иктыш ушымо еҥ (УВКПЧА) тӱҥлан шотлалтеш правам пудыртылшо еҥ иктыш ушнышо наций-влак организаций Элыште айдемын праваж шотышто миссий шотышто бюро икмыняр компонентшылан энертен тӱням авалта. Тудо кундемысе национальный рӱдер-влак денат пӧлкам да тыгак пеш шуко уло. Кӱшыл тӱня управлений да права шотышто полномочийым нерген положений ончен шогыш каласалтше комиссар лийше айдемым, тыгаяк ситуаций нерген докладым пуа да пудыртен кертына. Амал дене цельым геноцид геноцид лӱмым пуымо нерген механизмым да информаций шотышто советниклан шижтарымаш, шижтарымаш кумылан, таҥасымашлаште, мер ыштыме годым лӱдыкшӧ лиеш да полша манын, мерым ыштыза. Лум мут нерген теоретический йодышыжо-влак дене вуйлаташ ямдылыме шотышто советникше аралыме лаке, политик, мутым да писын арален. Калык-влакын правашт нерген деклараций еҥ (1948) универсалын икымше айдемын праважым аралыме нерген кузе юридический документ лийшаш. Нерген пакт пакт о тӱнямбал да граждан права дене тӱнямбал экономике да политикыштат, социальный да культурный айдеме праван тӱнямбал правам тиде инструментшым ыштыме нерген кумдан билль тыге манам. Ӱзгар-влак радамыште тӱнямбал правам да еҥ весын нерген договорым, 1945 ийым вашлийме деч вара, айдемын праваж шотышто тӱнямбал права нормым кугемдаш. Демократий негызеш пеледалт праван улмо средстван кӱза да лӱдыкшыдымылык шотышто тӱня мучаш, прогресс, вияҥмаш. Чыла пеҥгыдемдыше правительстве 2005 ийыштак тӱнямбал календарь тӱняште, мо « универсал тиде поянлыкым демократий, калык деч тудым шке рашемдымаш ончыкташ кумылышт лектын системым политик, экономике, тӱвыра да социал вияҥмаш, могай нуно темше негызлалтше ушнымаш религий улшо чыла нуным ». Тудо палемдыш:»ме палемдышна, демократий, айдеме тӱҥ праваже да эрыкше жаплыме да вияҥ да взаимоукреплять взаимозависимый чыла уло. Демократический принцип куэ ойыраш лийдыме ужашыжлан шотлалтеш, организаций норматив. Тидын шотышто демократийым ончыкта генеральный секретарь арам огыл 2009 ий гыч вуйлата,»гарант оон уло, тудо мом каласа, тудын действийжылан келшыше демократийын, почела-почела, да системе почеш принципеш негызлалтеш. ООН лӱдыкшыдымылык совет айдеме правам пудыртымыштым пурташ лиеш керт кугу, тиде шотышто конфликт зонышто. Оон шымлымашым эртареныт да лӱдыкшыдымылык совет посредничество ноя полномочийым пуа, миссий кусарыме, але кучылт генеральный секретарь сомылым шке поро лӱмынъеҥ лӱмын ыштыме йодеш. Лӱдыкшыдымылык тыгак мер каҥашын налын кертше, маныт йодеш тул чарныде, эскерен сарзе вий дене колтен але ваш пижеш. Ок кӱл гын тиде пайда, вийым налын кертын тудым мер, экономике санкций кузе тыге, колтымо мао куралеш, санкций да финанс шыгыремден, лекташ чарыме, диплом кӱрылтыш шотла, эсогыл военный але пырля акций-влакым блокада. Кумшо комитетын генеральный Ассамблейын (социальный, культурный да гуманитарный) шуко йодышым авалтыме, тушто айдемын праважым. Тыгак тудлан йодышым каҥашышна, тӱкнен ватыжлан положенийдам саемдаш, йочам аралымаш, тӱп калыкын, обращений дене тулеч тӱҥ эрыкшым аралыме, расовый дискриминаций да права пытарен. Комиссий кӱлешан йодыш-влакым ышташ, социальный вияҥмыже кылдалтын. Икмыняр межучрежденческий виктергокласе да механизмын, штаб-пачерыштыже оон Нью-Йорк, адакшым, ушнышо наций-влак организацийын генеральный секретарь мо, оҥгым кылдалтше кум йодыш, еҥ права дене кылдалтын. Генеральный ассамблейже, да нунын полышкалышыштлан каҥашым пуэн да лӱдыкшыдымылык совет орган-влак шотышто пунчалым лукташ темлен да кугыжанышын илышкыл да экономике Членже, Системе да моло наций организацийым ушен шога. Офис верховный совет айдемын права шотышто полышым да тудо комиссар темла. Тудо пашаште тыгак пашам ышта праван улшо еҥ-влак веле интеграций организоватлымаш, тидын шотышто виянше, лӱдыкшыдымылык да тыныслыкым, пашаште да гуманитарный тыныстарыше. Тыгак конфликт ситуаций айдеме праван лийшаш нерген йодыш деч вара, пашалан полшымо шотышто управлений миростроительство. Права шотышто советын еҥже-влакым, 2006 ийыште айдемын праваж шотышто комиссий-влакым ыштыме да вашталтыме, кудло ий деч вара упражнений-влак, кузе иктыш ушаш тӱҥ наций-влак организацийын органже виктергокласе права шотышто шкевуя ыштыше еҥ. Айдемын праваже шотышто эксперт советым вуйлатыше почеш лӱм-влак процедурым волонтёр, эрыкан, тергаш, тергымаш, публичный отчет да айдемын праваже шотышто рекомендаций-влак пуаш палемдыме, кундемын але посна эл семын дене темыме. Органыште ыштыме договор дене келшышын, тӱнямбал-эрыкан эксперт-влак тиде комитет, тудын документшым тергаш тӱнямбал правам шуктымо шотышто тӱҥ айдеме. Тӱшка иктыш ушен виянден права наций-влак организаций еҥ учетышто переген шогымо механизмым (UNDG-HRM) тиде системым вияҥдыме направленийыште тыршыше кучен кышкарыштыже иктыш ушнышо наций-влак организаций Лӱм-влак ӱшанъеҥже-влак генеральный секретарь шогалта, правам пудыртымылан титаканлан еҥ-влак эн неле тудо: вате-марий калыкын представительже генеральный секретарь йӧн нерген йодыш шотышто конфликт лӱм-влак ООН Генеральный Секретарь тергымаш 2018 ийыште латкандаш шотышто комиссий тӱнямбал лӱмлӧ январьыште палемдышна. Тудын редакторжо г-жа Сунда Лена (Швеций), г-Н Boolell Винод (Маврикий) да г-Н Саймона Munzu (Bovidae) шотышто полномочиян.

Йодмыда почеш ыштыме, соглашенийыш кидпалыштым пыштеныт, власть дене сӧрасен да кучедалмаште вий энертен энертен безнаказанность лӱмлӧ национальный комиссий. Комиссар, тудын радамыш шкетынак кучылталтеш, гуманитар тӱнямбал правам пудыртен правам терге да серьезный еҥын, докладым ыштат генеральный секретарь 2018 ийыште колен, кок ий гыч лӱмлӧ октябрь январь 2012 пуа. Операций почеш операцийым шуко тӱням авалтен да, политик да мирым пеҥгыдемдымашке пуртымо»шкеже тыгак мандат, кумылан да еҥын праважым аралыме дене кылдалтын. Чӱктӧ да вияҥме перспективыжым кӱчык тиде мер: кумдаҥдаш йӧным да права калык, йодмашым пенгыдемден кертыт да нунылан шукташ манын кугыжаныш учрежденийын кугыжаныш да куатшым пенгыдемден да нунын еҥ шке праважым, праваштым да еҥын праважым шуктышо сӧрыкым нуно шке кундемыштыже ыштыме пеледалтше манын кертам. Группо айдемын праваже шотышто операцийым але вес тӱняште шыгыр верлаште граждан-влакым авалта формо дене иктешлымашым ыштеныт. Кая йылмым, калыкым аралыме шотышто граждан-влаклан, йоча да вате да виешлымаш ваштареш кучедалме айдемын праваже права правам пудыртен тӧртык пагалымашым да конфликт да суд гоч реформыжым пеҥгыдемденыт пеледалтше, лӱдыкшыдымылык системым да сектор пенитенциарный. Ӱдырамаш-влак шотышто комиссий положений Оон (CSW) орган виктергокласе тӱҥлан шотлалтеш, посвященная всемирному иктӧрлык гына кая, гендерный ӱдырамаш права ден йӧным кумдаҥдаш.

Тудо секретариатын ООН-Ӱдырамашлан», 2010 ийыште ыштыме