Рапалло Договор



1922 ийыште совет ушем да германий договорымат подписатлен рапалло апрель веймарский соглашенийым латкудымшо лийын. Тиде договорымат подписатлен изолироватлымаш кок утлаш эрыкым пуэныт, тудым нуно революций деч вара, большевик-влак лӱмеш икымше тӱнямбал сар. Walther von мутлане предметлан шотлалтеш да тудо rathenau ago Maltzan, немыч могырыш, Адольф Раковский Кристиан ден Иоффа, совет веле.

Сар совет ушем да германий деч кораҥмаш тиде договор почеш олмыктымо, диплом да ужалкалыме шотышто мо улмым рашемдаш да нуно угыч икте-весыштым (нацийын эн лук благоприятствуемый нерген). Тудо тыгак военный тайным пырля ямдылаш, тиде 1933 ий марте шуйна, лагерь дене немыч секрет туныктышо ссср, саратовышто да шымлыме рӱдер кредалаш ямдылалтын, школ деч тораште липецк газ озаҥ авиационный школым танк. Правительстве германий, чурийыштыда Rathenau Walther, премьер-министр, совет социализм республик да россий федерацийын правительствыжын, чурийыштыда Г-tchitcherine, вискален, кидпыштыше нерген келша. Коктынат правительстве келша, мо келша, совет социализм республик-влак ушем да германий икте-шуэш, йодыш шотышто, германий сар жап коклаште российыште пура да, мутат уке, радамлен негызеш тыгай лийын: совет социализм республик-влак ушем мут да немыч рейх, ваш-ваш миен коштын, шкеж нерген йодыт роскотыштым компенсироватлымаш деч кораҥза, сарлан кӧра, а сар деч эҥгекым тыгак, уло гын, чыла зиян, лийынат кертеш, зоно-влакым ыштыме да нунын пашаштым тудо граждан сар гыч мер сарзе, чыла тушманым поборы эл чӱкташ. Тыгак кок велым келшыме почеш эҥгеклан компенсацийым деч коранын, тыглай еҥ, кудыжо, очыни, лиеш, граждан ыштен, ала шотышто мом мане»мер мер посна чрезвычайный але сарыште лийше, вес могырым эртара. B-правовой шотышто бизнес-кугыжаныш да, да, сар гыч лектын, состояний, йодыш-влак торгайыме пашажлан, судат тудын кидыштыже ужаш логалын, йӧратымаш негызеш ышташ лиеш. C российыште германийыште да роскотым пӧртылташ йодеш шкеж деч кораҥмаш келшышын, кажне могыр гыч военнопленный пайдам наҥгаят. Тидын деч моло, немыч правительствыже компенсацийым шотышто роскот деч кораҥаш кӧнен, тудын лӱмжым нумалын наҥгаеныт член-влак деч йошкар армийыште, германийыште интернироватлаш. Келшыше сату ужалыме кевытыш россий правительстве член-влак деч кораҥмаш пӧртылта йошкар армий германийын армийыш пыштен интернироватлаш германий, кӱшыч ушештарем. Российын кеч-могай шылтыклан германий деч кораҥмаш, тудын кучылташ лиеш да жап марте тиде тӧртык мер кӱшеш, россий федерацийысе граждан-влакым деч германий совет социализм республик, але немыч эл-влакын частный правашт рейхым да нунын праваштым да, тыгак а йодеш, чыла мер кертын тудым гоч вес шочын, совет социализм республик россий федерацийысе налын, але немыч частный права ваштареш але нунын агентыштланат, годым, совет правительствын, российыште социализм республик компенсацийым могай йодмашетым шуктем дене кыл пуртус гай огыл, иктаж-кумшо. Кыл дипломатических сношениях германий совет социализм да россий федерацийын да консул коклаште, туштак лийын.

Лӱмын ыштыме налаш йӧн консул соглашенийым кок могыржо дене палыме лиеш

Коктынат правительстве келшен, мом ышташ граждан-влакын правовой статусшо ик могырым, вес могырым территорийыштыже нунын илышышт, чумыр правилым шотыш конден, ужалыш-экономике, кумылан улмышт принцип негызеш шукталтеш. Тиде принцип, туге гынат, йӧнан огыл кучылталтын шотышто привилегийыштым да, тудо але федерацийын федераций советше республикын кугыжаныш совет социализм пуэн кертыда, кудыжым россий империйыште лийдыме ужашыже лийын кодеш. Элнан эрыкшым да ваш-ваш поро шӱлыш дене кыл лийын, кок правительствын кок экономике йодмем шукта. Положений годым тӱҥ кугу йодыш, тӱнямбал кӱкшытыштӧ, правительстве коклаште кок вер уло ончылгоч шонымым вашталташ лиеш. Правительстве германий деч вара увертарен шукерте соглашенийым, частный предприятий пуаш, эҥертышым пуаш ямде улмышт ончыктен кертеш, тиде, нуно полша да вийыш пура. Ратификаций b ныл кече гыч вийыш пура да тиде соглашенийым пункт дене, вигак положенийлан да моло вий пурен. Правительствын пуымо полномочиян германий, лач Maltzan Freiherr von, йот эл паша шотышто министерстве эре секретарьын алмаштышыже полномочиян совет социализм республик-влак украиныште, а лачшым, г-Вальдемар Н Aussem, украинын рӱдолаже исполнительный комитетын членже, тыгак республикын правительствыж полномочный представительже а совет социализм, совет социализм республик-влак Грузий, азербайджан совет социализм республик-влак ушем, Армений совет социализм республик, Республика, мӱндыр эрвел, г-Н Krestinski Николаус, шке полномочийым россий да полномочный посолышт совет социализм республикыш деч утарымаште, берлинын, муаш кӱлеш, кидпыштыше келшымаш нерген: договорыш кид пышташ Рапалло, 1922 ий апрель совет социализм республик-влак ушем да германий икте кучылталтше латкуд, mutandis mutatis, германий кокласе кыл, ик могырым, да республикын, совет социализм республик-влак российыште совет социализм украинысе»ош», Грузий совет социализм республик-влак совет социализм республик деч азербайджан, армений совет социализм республик, Республика Мӱндыр Эрвелне, умбакыже-Кугыжаныш-ссср союзник-влак — вес могыр гыч. Договорым кок статьям Рапалло кузе логалын, тиде чын лиеш-ан приложений дене ӱлыкӧ латкудыт апрель 1922, мер да закон, тушто тудлан ончыктена. Совет социализм республик правительствын правительстве дене келшышын, украина да германий, молан манаш гын, рашемдыман да тӧрлыман претензий-влак, тыгай, але немыч лиеш кертеш мо гынат пайдам правительстве правительстве украиныште, украинын да германий дене сар жапыште иктешлыме тат кокла состоянийын, украиныште тудо немыч войска броньым пуаш лийме годым лийын. Ик могыр гыч кутырен келшыме гражданже-влак чыла, вес кундемыште илыше тиде могырым, тичмашын да чумыр тӱнямбал правам аралаш шке еҥже-влакым сай лиеш правовой нормо дене келшен илыме эл законжо. Граждан рейх герман, тудын территорийыштыже кугыжаныш пура-ссср союзник-влак дене келшен паспортым нерген правилым, нуно тиде жапыште але илыш, пуымо шотышто лиеш погода тӱкен улмаш, чыла сатулан да пеленет нал, налын кугыжаныш территорий-ссср союзник-влак годым, кугыжаныш погым кучылташ пуымо да илышыште мо соглашенийым лӱмым налын але законодательстве дене келшышын, кугыжаныш орган компетенция тидын дене петырналтын. Экспорт сату, налын кугыжаныш-ссср союзник-влак уло, лӱмын ыштыме соглашенийыште вес семын палемдыме огыл гын, закон дене правилже-влак дене тӧрлалте да Кугыжаныш-ссср союзник-влак. Эл правительствын-ссср союзник-влак права палемдыме верыште, германий, куштыжо нунылан диплом кучышо должностной еҥ-влак але нунын представительышт, консул, филологий факультет, калык, тудын правовой статусшым могай лиеш, российысе коммерческий мо делегаций (Германий). Тиде годым, нуно чыла шотышто бюром ыштыме улмаш кеч-могай правовой акт шотышто директорын садыгак нуно торгайыше але шке должностной еҥ, тудо пыштен, тичмаш дене полномочийым годымат, нунын мутышт почеш дене келша мо ыштыме полномочийым, могай тудо пуалтын. Манын, германий коклаште экономике кылым куштылемдыше, ик могырым, да Кугыжаныш-ссср союзник-влак дене вес могырым, начинающиеся принципше тыгай лийын: Чыла граждан-влак коклаште соглашенийым Рейх, немыч, але немыч компаний юридический лица, ик могырым, правительствын да кугыжаныш советын ушем ушемче, национальный але офис нуно, 4 лончо, еҥын але юридический предприятий, тидыже кугыжаныш кучем, вес могырым, тыгак экономике а тиде соглашенийым шуктен, кугыжаныш йодмашым шуктышаш улына законодательстве дене келшышын лиеш, могай нуно лийыныт, тидым когарте да кугыжаныш йымалне юрисдикциян. Тиде положений келшымаште огеш кучылталт, тидлан ыштыме договорын вийже пурымо деч ончыч лийын.

Келшымаш, арбитражный ужаш-влакым ушештарымаш лукышто ашнен кертын

Положений керт тыгак ыштыме соглашенийыште тыгай лияш манын, нуно ик кугыжаныш йымалне гыч кондымо юрисдикциян-контрагент. Сша СССР союзник-влак дене полшышо еҥ уло, кудыжо немыч гражданствым, но могай улмыжым тудын жапым йомдарен, тыгак йоча-влак да нунын вате да нуно, гыч, годым, доказательстве ом мошто, молан манаш гын, нуно, германийыште нуным илаш колтат. Кок могырым делегацийыш еҥ улыт, нунын пашам ыштыме шотышто, але шкендам ваштареш пропаганда да агитаций элнан правительствыже чыла кугыжаныш учреждений-влак деч уло, кудо ила нунын дене. Тиде договор керт, тидыже, кугу статья-влак тӱкна манын, кум-6, а ныл тыгак келшымаш договор рапалло лаштыкыште кучылтмо шотышто, кум тылзыште лийын чарненам, шижтарыде пуэн ок лий. Лийын кертеш шижтарен увертарыме германий-сша ссср союзник-влак дене, вий пураш манын, тудлан тиде мо дене кыл Мал, да, мӧҥгешла, кугыжаныш могыр гыч ты кеч-могай германий, германийыште да вийыш пурымыжо тиде кугыжаныш кокласе кылым веле манеш. Ужалыме договор договорым ыштыме да вашталтыме титакан огыл гын, келшымаш правительстве праваже улеш, жап эртыме марте шижтарен, вич комиссий член-влак кокла гыч шогалтена, шонымо коммерческий пытарыме дене перенат, тугай-влак, кудышт ынде пытен. Комиссий член-влак, ончо, кузе чыла операций почеш знакым ӱшанъеҥышт да диплом пытарен огыл, тиде жапыште договорын вийыште улмо жап деч вара куд тылзе эртыш.

Мирный договорым чын лийын

Ратификаций лӱм-влак ӱзгар обменить германий коклаште лияш, ик могырым, да кугыжаныш кокла гыч кажныже-весын дене союзник-влак рсфср кидыште. Кузе вашталтышым ышташ тӱҥалын веле, кугыжаныш коклаште ыштыме договорын вийже пура, вашталтыш лиеш